Türkiye İçin Acil Ulusal Adil Geçiş Fonu İhtiyacı Belirlendi

WWF-Türkiye (Doğal Hayatı Koruma Vakfı), Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) iş birliğiyle ve Sürdürülebilir Ekonomi ve Finans Araştırmaları Derneği (SEFiA) danışmanlığında yürütülen “Adil Geçişin Finansmanının Güçlendirilmesi” projesi çerçevesinde hazırlanan yeni bir raporu kamuoyuna sundu. Rapor, Türkiye için sosyal, ekonomik ve çevresel dönüşümü destekleyecek, çok paydaşlı ve şeffaf bir Ulusal Adil Geçiş Fonu’nun kurulmasının aciliyetini vurguluyor.

Türkiye’nin enerji, sanayi ve ulaşım sektörleri, ülke genelindeki toplam emisyonların %70’inden fazlasını oluşturuyor. Fosil yakıtlara olan bağımlılık ve sanayinin yüksek karbon salınımı, dönüşüm sürecini kritik bir hale getiriyor. Düşük karbonlu üretim, enerji arz güvenliği, istihdamın yeniden yapılandırılması ve bölgesel kalkınma politikalarıyla doğrudan ilişkili olduğundan, dönüşüm sürecinin elektrik ve karbon yoğun sanayi sektörlerini kapsaması büyük önem taşıyor. Bu bağlamda, dünya genelindeki deneyimlerden yola çıkarak, Türkiye’nin sosyal, ekonomik ve çevresel dönüşümünü aynı çatı altında finanse eden bir mekanizmanın kurulması gerekliliği ortaya konuyor.

Rapor, Türkiye’de adil geçişin sadece bir iklim politikası aracı olarak değil, aynı zamanda bölgesel kalkınma ve karbon yoğun sektörlerin dönüşümünü yeniden yapılandıran stratejik bir alan olarak ele alınması gerektiğini belirtiyor. Üç temel yapısal sonuç öne çıkıyor: Adil geçişin, enerji politikalarının yanı sıra istihdam, sanayi dönüşümü, bölgesel kalkınma ve sosyal politikaları da içeren bütüncül bir yaklaşım gerektirdiği; uluslararası fonların önemli olmasına rağmen, adil geçişin sürdürülebilirliği için ulusal bütçeye ve kalıcı gelir kaynaklarına dayanması gerektiği; fonların yalnızca teknik karbon azaltımı projelerine değil, iş gücü dönüşümü, eğitim ve yerel kalkınma gibi alanlara da yönlendirilmesi gerektiği vurgulanıyor.

Raporun tanıtım toplantısında WWF-Türkiye İklim ve Enerji Programı Müdürü Tanyeli Sabuncu, adil geçiş finansmanının yalnızca karbonsuzlaşmaya yönelik değil, aynı zamanda bölgesel kalkınma ve sosyal politikalar için de kaynak sağlamayı amaçladığını ifade etti. Sabuncu, “Bu mekanizma, merkezi bütçeye dayalı, çok paydaşlı bir yönetişim yapısına sahip, hibe temelli bir yapı öngörüyor,” dedi.

Toplantıda, Boğaziçi Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Sevil Acar Aytekin ve Shura Enerji Dönüşüm Merkezi Kıdemli Enerji Analisti Yael Taranto, adil geçiş finansmanının ulusal stratejilerle entegrasyonu ve fosil yakıt teşviklerinin dönüşümü üzerine değerlendirmelerde bulundu. Ayşe Ceren Sarı, raporun bulgularını katılımcılarla paylaşarak, adil geçiş için güçlü bir ulusal finansman çerçevesi oluşturmanın önemini vurguladı.

Avrupa Birliği Adil Geçiş Fonu, ulusal bütçe liderliğinin yerine geçmeyen, üye ülkelerde hazırlanan Adil Geçiş Planları’na dayanan güçlü bir bölgesel destek mekanizması olarak öne çıkıyor. 2021-2027 döneminde yaklaşık 77,4 milyar € seviyesinde bir programlama hacmine ulaşan bu fon, ekonomik dönüşüm, çevresel yatırımlar ve sosyal politikalara yönelik önemli kaynaklar sağlıyor.