Küresel İmalat Stoku Düşüşte: Ticaret Alarm Veriyor
Küresel imalat stoku Haziran ayında ikinci kez daraldı. Enerji maliyetleri ve jeopolitik riskler ticareti olumsuz etkiliyor.
Dünya genelinde mal ticareti, Haziran ayında üst üste ikinci kez gerileyerek dikkatleri üzerine çekti. Orta Doğu’da devam eden çatışmalar, enerji ve navlun maliyetlerini artırarak küresel ticarette bir yavaşlamaya neden oldu. Türkiye, ABD, Çin, Brezilya ve Rusya gibi büyük ekonomilerin ihracat siparişlerinde de düşüş gözlemlendi.
S&P Global ve JPMorgan tarafından yayımlanan Küresel PMI verileri, ihracat siparişlerinin Aralık ayından bu yana en büyük düşüşü yaşadığını ortaya koydu. Orta Doğu’daki savaş, enerji piyasalarında dalgalanmalara yol açarak yalnızca petrol fiyatlarını değil, aynı zamanda üretim maliyetlerini ve küresel tedarik zincirlerini de olumsuz etkiledi. Bu durum, birçok ülkede alıcıların yüksek fiyatlara karşı direnç göstermesine ve ihracatçıların yeni sipariş almakta zorlanmasına neden oldu. Küresel İmalat PMI Yeni İhracat Sipariş Endeksi, Haziran ayında 49,4 seviyesine gerileyerek dünya ticaretinin yeniden daralma sürecine girdiğini gösterdi.
Küresel ticaretteki yavaşlamanın en önemli sebeplerinden biri maliyet baskısı olarak öne çıkıyor. Savaşın etkisiyle artan enerji, lojistik ve sigorta giderleri, ihracat fiyatlarını yükseltirken, birçok alıcı siparişlerini ertelemeyi tercih etti. Haziran ayında navlun ve enerji ek ücretlerinde sınırlı bir gevşeme yaşansa da, üreticiler, müşterilerin yüksek fiyatlara karşı gösterdiği direncin son yılların en yüksek seviyesine ulaştığını bildiriyor. Şirketler için sorun sadece maliyetler değil; jeopolitik riskler de yatırım ve sipariş kararlarını ertelemeye devam ediyor. Ateşkes umutlarının artmasıyla belirsizlik göstergeleri Nisan ayındaki zirvesinden gerilese de, küresel ticaret için risk algısı tarihsel ortalamaların üzerinde kalmaya devam ediyor.
Yılın ilk aylarında firmalar, olası tedarik sıkıntılarına karşı güvenlik stoğu oluşturarak ticareti desteklemişti. Ancak bu eğilim artık tersine dönmeye başladı. Nisan ayında zirve yapan stok birikimi, Mayıs ve Haziran aylarında belirgin şekilde yavaşlayarak küresel ticaretin önemli desteklerinden birini ortadan kaldırdı. Analistler, stok döngüsünün normalleşmesiyle birlikte önümüzdeki aylarda ticaret hacimlerinin gerçek talebe daha duyarlı hale geleceğini ve jeopolitik gelişmelerin etkisinin daha belirgin hissedileceğini değerlendiriyor.
Küresel yavaşlamaya rağmen bazı ekonomiler pozitif ayrışmayı başardı. Japonya, zayıf yen sayesinde ihracat siparişlerinde son beş yılın en güçlü performansını sergilerken, Tayvan yapay zeka ve çip sektörüne yönelik güçlü talep ile ihracatını artırdı. Ancak ASEAN ülkeleri, savaşın ekonomik etkilerini en sert şekilde hisseden bölge oldu. Özellikle Endonezya, ihracat siparişlerinde büyük ekonomiler arasında en hızlı düşüşü yaşarken, bölgenin toplam ihracatı son 21 ayın en sert daralmasını kaydetti. Artan enerji maliyetleri, zayıflayan küresel talep ve devam eden ticaret politikası belirsizlikleri Güneydoğu Asya’nın ihracat performansını ciddi şekilde etkiledi.
Ticarette alarm veren göstergeler
■ Küresel mal ticareti Haziran ayında üst üste ikinci kez daraldı.
■ Küresel PMI Yeni İhracat Siparişleri Endeksi 49,4 seviyesine gerileyerek Aralık’tan bu yana en zayıf görünümü verdi.
■ Küresel mal ticaretindeki yıllık büyüme temposu yaklaşık %8’den %4’e düştü.
■ Yüksek enerji ve navlun maliyetleri siparişleri baskılıyor.
■ Güvenlik amaçlı stok oluşturma eğilimi hızla zayıflıyor.
■ Tarife kaynaklı endişeler azalırken, jeopolitik riskler ticaret üzerindeki ana baskı unsuru haline geliyor.
Kim kazandı, kim kaybetti?
■ Japonya: Zayıf yen ihracata rekabet avantajı sağladı.
■ Tayvan: Yapay zeka ve çip talebi ihracatı destekledi.
■ İrlanda ve Pakistan: Haziran ayında ihracatını artıran ekonomiler arasında yer aldı.
■ ASEAN ülkeleri: Son 21 ayın en sert ihracat daralmasını yaşadı.
■ Endonezya: Büyük ekonomiler arasında en güçlü ihracat düşüşünü kaydetti.
■ Türkiye, ABD, Çin, Euro Bölgesi, Güney Kore, Kanada, Brezilya ve Rusya: Haziran ayında ihracat siparişlerinde gerileme görüldü.
