ABD-İran Anlaşmasında Dondurulan Fonlar Üzerine Tartışmalar Büyüyor
ABD ile İran arasında varlıkların serbest bırakılması kararı, Washington’da siyasi tartışmalara yol açtı. Ekonomik dengeler sarsılıyor.
ABD ve İran arasında, 17 Haziran’da yürürlüğe giren ve üç aylık çatışmaları sona erdiren 14 maddelik anlaşma çerçevesinde, İran’a ait dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması kararı, Washington’da önemli siyasi tartışmalara yol açtı. Bu karar, İran ekonomisinin zorlu bir dönemden geçtiği bir zamanda gündeme geldi ve hem ekonomik dengeleri hem de ABD iç siyasetini etkileyen yeni bir tartışma alanı oluşturdu.
Bloomberg’in haberine göre, serbest bırakılacak fonların yalnızca ABD’de bulunan İran varlıkları mı yoksa uluslararası yaptırımlar nedeniyle diğer ülkelerde bloke edilen daha geniş kapsamlı varlıkları da kapsayıp kapsamayacağı henüz netlik kazanmadı. İran’ın ABD’deki dondurulmuş varlıklarının geçmişi, 1979 İran Devrimi sonrasındaki rehine krizine kadar uzanıyor. 1981 yılında imzalanan Cezayir Anlaşması ile yaklaşık 8 milyar dolarlık varlık İran’a iade edilmiş, kalan varlıkların hukuki süreçler sonrasında yaklaşık 2 milyar dolara gerilediği belirtiliyor. ABD dışındaki bloke edilmiş İran devlet varlıklarının toplam büyüklüğüne ilişkin tahminler ise 24 milyar dolardan 100 milyar dolara kadar değişiklik göstermektedir.
İran Ekonomisi Zor Durumda
Dondurulan fonların büyük bir kısmı, İran’ın petrol ve doğal gaz ihracatından elde edilen gelirlerden oluşuyor. Ancak ABD yaptırımları ve uluslararası finans sistemindeki kısıtlamalar nedeniyle bu gelirlerin önemli bir bölümü uzun süredir ülkeye akamıyor. İran ekonomisi, savaş öncesinde yüksek enflasyon, daralan ekonomik büyüme ve para birimindeki değer kaybı gibi sorunlarla mücadele ediyordu. Son dönemde yaşanan çatışmalar, altyapıda meydana gelen hasar ve petrol ihracatındaki aksaklıklar, ekonomik durumu daha da zorlaştırdı. Ülkenin ham petrol üretimi, mayıs ayında son beş yılın en düşük seviyesine geriledi.
Washington’da Siyasi Tartışmalar Tırmanıyor
ABD’de, İran üzerindeki ekonomik baskının azaltılmasının, ülkenin nükleer programı ve bölgedeki askeri etkisini artırabileceği yönündeki tartışmalar yeniden alevlendi. Geçmişte Barack Obama yönetimi, İran’a gönderilen 400 milyon dolarlık ödeme nedeniyle eleştirilmişti. Joe Biden yönetimi ise 2023 yılında Güney Kore’de tutulan 6 milyar dolarlık İran fonunun insani amaçlarla kullanılmasına izin vermeyi planlamış, ancak sonrasında bu adımdan vazgeçmiştir. ABD Başkanı Donald Trump, 17 Haziran’daki açıklamasında, söz konusu varlıkların İran’a ait olduğunu belirterek, bu fonların iade edilmemesinin dolar sistemine olan güveni zedeleyebileceğini ifade etti. Karara tepki gösteren Cumhuriyetçi Senatör Ted Cruz, İran’a milyarlarca dolarlık kaynak aktarılmasının kabul edilemez olduğunu belirterek anlaşmaya karşı çıktı.
