81 İlin İklim Riskleri ve Emisyonları Belirlenecek

Türkiye, 2053 yılına kadar net sıfır emisyon hedefine ulaşmayı amaçlarken, bu doğrultuda her ilin iklim risklerini ve sera gazı emisyonlarını belirleyecek yeni bir düzenlemeye gidiyor. Bu kapsamda, yerel iklim planları, tüm illeri kapsayan ortak bir sistem altında ele alınacak. Her il, kendi iklim risklerini ve emisyonlarını tespit ederek azaltım hedeflerini ve uygulamaya geçireceği eylemleri belirleyecek.

Yeni düzenleme, iklim değişikliğiyle mücadelenin yerel düzeyde daha sistematik, ölçülebilir ve uygulanabilir hale gelmesini sağlamayı hedefliyor. Bu çerçevede, 4 Ağustos’ta Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları ile İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları Hakkında Yönetmelik, önemli bir yol haritası sunuyor.

Belediyeler tarafından daha önce farklı yöntemlerle hazırlanan yerel iklim planları, bu yeni düzenleme ile ortak bir sistem altında bir araya getirilecek. Her il, kendi iklim risklerini ve sera gazı emisyonlarını belirleyerek, bu doğrultuda azaltım hedeflerini ve hayata geçireceği eylemleri oluşturacak. Böylece iklim politikaları, çevre birimlerinin çalışma alanı olmanın ötesine geçerek enerji, ulaşım, sanayi, tarım, su yönetimi, şehircilik ve yatırım politikalarına entegre edilecek.

Yerel düzeyde enerji dönüşümünü hızlandırmak, kurumlar arası iş birliğini güçlendirmek ve sonuçları düzenli olarak takip edebilen bir yapı oluşturmak hedefleniyor. Bu bağlamda, il bazında hazırlanacak sera gazı envanterleri ile emisyonların hangi sektör ve faaliyetlerden kaynaklandığı belirlenecek. Binalar, ulaşım, sanayi, atık ve diğer sektörlerin enerji tüketimleri ayrı ayrı değerlendirilecek ve enerji verimliliği yatırımlarına ihtiyaç duyulan alanlar ile yenilenebilir enerji kapasitesinin artırılabileceği bölgeler tespit edilecek.

Belediye binalarında enerji verimliliği, çatı üstü güneş enerjisi sistemleri, elektrikli araçlar, toplu taşıma yatırımları ve atıktan enerji üretimi gibi projelerin sağladığı enerji tasarrufu ve emisyon azaltımı ölçülebilecek. Yerel planlarla Türkiye’nin Ulusal Katkı Beyanı kapsamındaki hedeflerinin somut yatırımlara ve uygulanabilir projelere dönüştürülmesi, böylece 2053 net sıfır emisyon hedefine katkı sağlanması amaçlanıyor.

Yerel yönetimlerin bu süreci etkin bir şekilde yürütebilmesi için İklim Değişikliği Başkanlığı, Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları’nın hazırlanması, uygulanması ve izlenmesine dair teknik kılavuzlar oluşturacak. Ayrıca, sera gazı envanteri, iklim risk değerlendirmesi, izleme ve değerlendirme ile iklim finansmanı konularında teknik destek sağlanacak. Kurulacak internet tabanlı E-YİDEP sistemine belediyeler ve ilgili kurumlar veri girişi yapacak, planların uygulanma durumu ve sonuçları düzenli olarak izlenecek. Elde edilen veriler, İklim Portalı üzerinden kamuoyuyla paylaşılacak.

Karar vericiler için emisyon senaryoları, iklim riskleri ve maliyet-etkin eylemlerle ilgili karar destek araçları geliştirilecek. Ayrıca, belediye personeline eğitim ve teknik destek verilerek yerel yönetimlerin kurumsal kapasitesi artırılacak. Yönetmelik, her iklim eyleminin tahmini bütçesi ve olası finansman kaynaklarının planlama aşamasında belirlenmesini sağlayacak. Böylece çatı güneş enerjisi sistemleri, enerji verimliliği, elektrikli ulaşım ve düşük karbonlu altyapı projeleri, belirlenmiş maliyet, uygulama takvimi, enerji tasarrufu ve emisyon azaltımı hedefleriyle hayata geçirilecek.

Yönetmelik, yeni bir finansman fonu oluşturmasa da belediyelerin ulusal destek programları, İller Bankası kaynakları, uluslararası finans kuruluşları, iklim fonları ve hibe programlarına sunabileceği teknik açıdan güçlü proje portföyleri hazırlamasına yardımcı olacak. Gelecek dönemde, ulusal ve uluslararası kaynakların YİDEP öncelikleriyle uyumlu projelere yönlendirilmesi ve belediyelerin finansmana erişiminin kolaylaştırılması hedefleniyor.

Yönetmeliğe göre, İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları, 31 Aralık 2026’ya kadar valilerin başkanlığında belediyeler, kamu kurumları, üniversiteler, meslek kuruluşları ve diğer ilgili paydaşların katılımıyla oluşturulacak. İlk Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları, 2028-2032 dönemini kapsayacak ve 31 Aralık 2027’ye kadar kurullar tarafından karara bağlanacak. Bu süreçte, 2026’da kurumsal yapılanma tamamlanacak ve ekipler oluşturulacak, veri hazırlıkları yapılacak. 2027’de ise sera gazı envanterleri ve iklim risk değerlendirmeleri hazırlanarak hedefler, eylemler, sorumlu kurumlar, bütçeler ve finansman kaynakları belirlenecek. Karara bağlanan planlar E-YİDEP sistemine aktarılacak ve İklim Portal üzerinden kamuoyuyla paylaşılacak.

YİDEP’lerin uygulama sonuçları her yıl düzenli olarak izlenecek. Belediyeler, bir önceki yıl gerçekleştirilen eylemleri ve elde edilen sonuçları her yıl 30 Haziran’a kadar E-YİDEP sistemine girecek. İl sera gazı envanterleri de yıllık olarak güncellenecek. Enerji dönüşümündeki ilerleme, güneş enerjisi kapasitesi, yenilenebilir kaynaklardan üretilen enerji miktarı, belediye binalarındaki enerji tüketiminin azalması, elektrikli veya düşük emisyonlu araç sayısı, toplu taşıma kullanım oranı, yıllık enerji tasarrufu, azaltılan sera gazı emisyonu ve yatırımların gerçekleşme durumu gibi göstergeler üzerinden takip edilecek. İzleme sonuçları, İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları tarafından her yıl değerlendirilecek. Gecikme veya hedeflerden sapma tespit edilmesi halinde sorumlu kurumlar gerekli önlemleri almaları için yönlendirilecek ve sonraki dönem planlarına ilişkin tavsiyeler hazırlanacak. Yıllık değerlendirme raporları ise 31 Ekim’e kadar sisteme girilerek kamuoyuyla paylaşılacak.