AB’nin Yapay Zeka Yasası’nda Radikal Değişiklikler: Cezalar Artıyor

Avrupa Birliği, Yapay Zeka Yasası’nda köklü değişiklikler yaparak iş dünyasının uyum süreçlerini yeniden şekillendiren Dijital Yapay Zeka Omnibus Tüzüğü’nü yürürlüğe soktu. Yüksek riskli yapay zeka sistemleri için uyum süreleri uzatılırken, yasaklı yapay zeka uygulamalarına 35 milyon Euro’ya kadar varan ağır cezalar getirildi. Sistem Mimarı Amine Arzu Uğur, bu yeni düzenlemenin gözden kaçan “gölge YZ” uygulamalarının neden olduğu veri sızıntılarının, diğer ihlallerle birleştiğinde cezaların artırılmasına yol açabileceğini belirtti.

24 Temmuz 2026 tarihinde Avrupa Birliği Resmi Gazetesi’nde yayımlanan ve 27 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren (EU) 2026/1744 sayılı Dijital Yapay Zeka Omnibus Tüzüğü ile Yapay Zeka Yasası (Regulation (EU) 2024/1689) güncellenmiş oldu. Uğur, hızlı yasama prosedürüyle yürürlüğe giren bu düzenlemenin, küresel ölçekte yapay zeka geliştiren ve sunan tüm kurumların uyum haritalarını yenilediğini ifade etti.

Yeni yasa, iş dünyasına nefes aldıracak geçiş süreleri tanırken, yasaklı uygulamalara getirilen idari cezalar ve şeffaflık zorunluluklarıyla denetimi daha da sıkılaştırıyor.

Omnibus düzenlemesi, yüksek riskli yapay zeka sistemleri için belirlenen ilk yürürlük tarihlerinde ertelemeye giderek sektöre gerekli teknik standartları tamamlaması için ek süre tanıdı. Örneğin, bağımsız yüksek riskli sistemler için uyum zorunluluğu 2 Aralık 2027’ye, ürün güvenlik bileşenleri için ise 2 Ağustos 2028’e uzatıldı. Ayrıca, 2 Ağustos 2026 öncesinde piyasaya sunulmuş üretken yapay zeka sistemleri için içerik etiketleme zorunluluğu 2 Aralık 2026’ya kadar ertelendi. Yasanın işverenlerin personelin yapay zeka okuryazarlığını garanti etme şartı ise destekleyici ve eğitici tedbirler alma yükümlülüğüne dönüştürüldü.

Denetim yetkileri de genişletilerek, Yapay Zeka Ofisi’nin, Genel Amaçlı Yapay Zeka sağlayıcılarının diğer sistemlerine ve Dijital Hizmetler Yasası kapsamındaki büyük platformlara entegre edilen yapay zekaları denetleme yetkisi artırıldı.

Sistem Mimarı Amine Arzu Uğur, çalışanların yönetim izni olmadan ChatGPT, Copilot, Gemini veya Claude gibi araçlarla müşteri verilerini işleyebileceğine dikkat çekerek, “gölge YZ” tehlikesine vurgu yaptı. AB Yapay Zeka Yasası’nın Madde 99 kapsamında belirlenen üç kademeli idari ceza rejiminin ciddiyetini vurgulayan Uğur, cezaların üst sınırlarını açıkladı. Yasaklı yapay zeka uygulamalarının kullanımı 35 milyon Euro veya küresel cironun %7’si; yüksek riskli sistem yükümlülüklerinin ihlali 15 milyon Euro veya küresel cironun %3’ü; düzenleyici yetkililere yanıltıcı bilgi verilmesi ise 7,5 milyon Euro veya küresel cironun %1’i olarak belirlendi.

Yasanın Madde 4’teki okuryazarlık eksikliği doğrudan para cezası getirmese de, eğitimsiz bir personelin neden olacağı veri sızıntısı durumunda düzenleyici kurumlar, şirketin gerekli özeni göstermediği kanaatine vararak durumu ağırlaştırıcı bir unsur olarak değerlendirebilir. Üye devletler, kendi ulusal mevzuatlarında Madde 4’e özgü ek yaptırımlar da öngörebilir.

Omnibus düzenlemesi, yapay zekanın kötüye kullanımını önlemek amacıyla yeni yasaklar getirirken, iş dünyasına bazı kolaylıklar da sağladı. Çocuk cinsel istismarı materyalleri ve rıza dışı mahrem içerik üreten yapay zeka uygulamaları tamamen yasaklandı. Ayrıca, yalnızca operasyonel performansı artıran yazılımlar yüksek risk kapsamından çıkarıldı. Küçük ve orta ölçekli işletmeler için ise basitleştirilmiş teknik dokümantasyon ve indirgenmiş idari ceza rejimleri genişletildi.

Sistem Mimarı Uğur, denetimsiz yapay zeka kullanımının yol açtığı küresel vakaları hatırlatarak, şirketlerin hazırlıksız yakalanmaları durumunda yasal ve itibar kayıpları ile karşılaşacaklarını belirtti. Bu bağlamda, şirketlerin gölge YZ taraması yapmaları, yazılı yapay zeka politikaları oluşturmaları, çalışanlarına düzenli farkındalık eğitimleri vermeleri ve insan denetimi mekanizmaları kurmaları gerektiğini vurguladı. Ayrıca, yapay zeka kullanıyorsanız şeffaflık ve etiketleme uyum takvimine sadık kalmanız gerektiğini de ekledi.

Amine Arzu Uğur, küresel vizyon ile yerel dinamikleri birleştirerek karmaşık iş hedeflerini sürdürülebilir sistemlere dönüştüren bir sistem mimarıdır. Stratejik iletişim ile teknik uygulama arasında köprü kurarak markaların güçlü ekosistemler geliştirmesine yardımcı olmaktadır. Türkiye pazarında faaliyet göstermek isteyen yabancı girişimlere mevzuat, kültürel uyum ve operasyon yönetimi konularında stratejik yol haritaları sunmaktadır. Aynı zamanda OWIT International bünyesinde Bilgi Teknolojilerinden Sorumlu Başkan Yardımcısı olarak görev yapmaktadır.