İhracat Konteynerleri İthalat Yüküyle Dönüyor

Türkiye’deki limanlarda, 2025 yılı Ocak-Kasım döneminde elleçlenen yük miktarı, geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık %4 artarak 503 milyon tona ulaştı. Bu, kasım ayı itibarıyla 500 milyon ton barajının aşılması anlamına geliyor. Ancak, dış ticaret taşımalarının yapısında meydana gelen değişiklikler, konteyner hareketlerinin artışıyla birlikte dikkat çekici bir risk tablosu oluşturuyor. Ocak-Kasım döneminde gemilere yüklenen ihracat konteynerlerinin yaklaşık %22’sinin boş gittiği gözlemlendi. Bu boş konteynerler, geri dönüş yolculuklarında ithalat yükleriyle dolarak dönüyor.

Denizcilik alanında uzman olan Prof. Dr. Soner Esmer, Türkiye’nin limancılık sektörüne dair verileri değerlendirirken, toplam yük hareketlerindeki artışın devam ettiğini, ancak bu büyümenin giderek daha dengesiz bir hale geldiğini ifade etti. Aynı dönemde limanlarda elleçlenen konteyner sayısı %3 artarak 12,8 milyon TEU’ya ulaştı. Ancak, bu konteynerlerin önemli bir kısmı boş olarak gemilere yüklendi.

Esmer, Denizcilik Genel Müdürlüğü verilerine dayanarak yaptığı analizde, Ocak-Kasım 2025 döneminde dolu ihracat konteynerlerinin %4 azalarak 3,6 milyon TEU’ya düştüğünü, buna karşın boş konteynerlerin %35 artışla 1 milyon TEU’nun üzerine çıktığını belirtti. İthalat tarafında ise dolu konteyner sayısının %9,4 artarak 2,8 milyon TEU’ya ulaştığını vurguladı. İhracat yükündeki düşüşe rağmen ithalat yüklerindeki artışın devam ettiğine dikkat çeken Esmer, “Veriler, Türkiye’nin dış ticaret yapısındaki değişimi ve konteyner taşımacılığının niceliksel olarak büyürken nitelik dengesinin bozulduğunu açıkça ortaya koyuyor. Son üç yılda toplam konteyner hacmi artsa da ihracattaki düşüş ve boş konteyner oranındaki artış, dış ticaret dengesindeki bozulmayı gösteriyor” dedi.

Esmer, dolu ithalat konteynerlerindeki artışın artık geçici bir durumdan kalıcı bir trende dönüşmekte olduğunu belirtti. Bu ticaret dengesizliği nedeniyle limanlarda işlem gören boş konteyner oranının sürekli olarak yükseldiğini ifade etti. “Son üç yılda elleçlenen toplam konteyner sayısı artsa da, boş konteyner oranındaki yükseliş ve dış ticaret dengesindeki bozulma hızla devam ediyor. 2025 yılında limanlarda dış ticaret rejimleri kapsamında işlem gören boş konteyner oranı %12 arttı” diye ekledi.

Türkiye Liman İşletmecileri Derneği (TÜRKLİM) Başkanı Hamdi Erçelik, eylül ayında sektör için üç farklı yıl sonu senaryosu paylaştıklarını hatırlatarak, kasım verilerinin orta senaryoyla uyumlu olduğunu belirtti. Kasım ayı itibarıyla 503,4 milyon ton yük elleçlemesi gerçekleştiğini ve yıl sonu için 550 milyon ton civarında bir yük öngördüklerini ifade etti. Konteyner tarafında da benzer bir durumun söz konusu olduğunu belirten Erçelik, Türkiye limanlarındaki konteyner trafiğinin yıl sonunda 14 milyon TEU civarında tamamlanmasının beklendiğini söyledi. Küresel risklerdeki yumuşamanın ve euro-dolar paritesinin özellikle Avrupa’ya yapılan ihracatta destekleyici bir rol oynadığını vurgulayan Erçelik, “Zorlu kur rejimine rağmen ihracatın geçen yıla yakın seyretmesini parite etkisi sağladı. Konteynerdeki büyümede ise ithalattaki artış belirleyici oldu” şeklinde değerlendirmelerde bulundu. Erçelik, eylül ayında yaptığı açıklamada, Türk limancılık sektörünün son çeyrek için üç farklı senaryoya hazırlandığını ifade etmişti. Mevcut eğilimin devam etmesi halinde yıl sonunda %1,5’lik sınırlı bir büyüme; küresel riskler, jeopolitik gerilimler ve iç piyasadaki olumsuzlukların ise yük hacminde %2’nin üzerinde bir daralma, iyi senaryoda ise limanların yılı %5 büyüme ile kapatacağı tahmin ediliyordu.