Petrol Fiyatları Düşse de Akaryakıt Krizi Derinleşiyor

Brent petrol fiyatları düşerken, akaryakıt piyasasında baskı artıyor. Stoklardaki azalma enflasyon riskini artırıyor.

Brent petrol fiyatları, savaş döneminde ulaştığı 118 dolardan 85 dolara kadar gerilerken, küresel rafineri üretiminde önemli bir düşüş yaşandı. İkinci çeyrekte günlük 5 milyon varil azalan rafineri üretimi, benzin ve motorin stoklarının kritik seviyelere inmesine neden oldu.

Petrol fiyatlarının son dönemdeki düşüşü, küresel enerji krizinin sona erdiği algısını pekiştirirken, rafinerilerdeki kayıplar akaryakıt piyasasında yeni bir baskı oluşturuyor. Ham petrol arzı kısmen toparlanmış olsa da, savaş ve lojistik kesintiler nedeniyle rafinerilerin üretime dönüşü yavaş ilerliyor.

Küresel rafineri üretimi, Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre, geçen yılın aynı dönemine göre günlük yaklaşık 5 milyon varil azaldı ve günlük işleme miktarı ortalama 78 milyon varil seviyesinde kaldı. Suudi Arabistan, Bahreyn, Kuveyt ve Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki önemli tesisler, İran savaşının başlamasıyla birlikte kısmen veya tamamen devre dışı kaldı. Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin kesintiye uğraması, bölgedeki rafinerilerin ham petrol tedarikini ve ürün ihracatını sınırladı.

Çin, ithalatındaki sert düşüşü dengelemek amacıyla rafineri faaliyetlerini azalttı. Asya’daki diğer tesisler de yeterli ham petrol bulamadıkları için üretimlerini kısıtlamak zorunda kaldı. Rusya’da ise Ukrayna’nın insansız hava aracı saldırıları, rafineri kapasitesini etkiledi ve iç piyasada oluşan yakıt sıkıntısı, Moskova yönetimini motorin ihracatına kısıtlama getirmeye yöneltti.

ABD ile İran arasında 17 Haziran’da sağlanan geçici ateşkes, Hürmüz Boğazı’ndaki petrol trafiğini kısa süreliğine rahatlatmıştı. Ancak, bu durum ham petrol sevkiyatını artırsa da, rafine ürün ihracatı yalnızca günlük 1 milyon varilde kalmıştı. Savaş öncesi seviyelerin dörtte birine kadar düşen benzin, motorin ve uçak yakıtı sevkiyatları, rafinerilerin devre dışı kalan kapasitelerini telafi edemedi.

ABD, yılın ilk yarısında küresel piyasanın son rafineri kaynağı haline geldi ve Avrupa, Asya ve Latin Amerika’ya ham petrol, benzin, motorin ve uçak yakıtı ihracatını artırdı. Ancak, yüksek ihracat ve güçlü iç talep, ABD’nin kendi stoklarını hızla azalttı. Ticari ham petrol stokları ve Stratejik Petrol Rezervi, İran savaşının başlamasından bu yana 1984’ten bu yana en düşük seviyeye indi.

Akaryakıt piyasasındaki sıkışmanın en belirgin göstergesi, rafineri kâr marjlarının artması oldu. ABD’de 3-2-1 rafineri marjı varil başına yaklaşık 70 dolara çıkarak tarihi bir zirveye ulaştı. Avrupa’da ise motorin marjı varil başına yaklaşık 65 dolara yükselerek yeni bir rekor kırdı. Yüksek marjlar, ham petrol fiyatları düşse bile benzin ve motorin fiyatlarının aynı hızda gerilemeyeceğini gösteriyor.

ABD Enerji Enformasyon İdaresi, ham petrol fiyatlarındaki düşüşün üçüncü çeyrekte benzin fiyatlarını aşağı çekmesini bekliyor. Ancak düşük stoklar, rafineri ve perakende marjlarının yüksek kalmasına neden olarak, ham petrolden gelecek indirimin tamamının tüketiciye yansımasını engelleyebilir. Türkiye’de pompa fiyatları, ham petrol fiyatlarının yanı sıra Akdeniz ürün fiyatları, döviz kuru ve vergiler tarafından belirleniyor. Küresel benzin ve motorin marjlarının yüksek kalması, petrol fiyatlarındaki düşüşün iç piyasaya yansımasını sınırlayabilir.

Akaryakıt maliyetlerindeki artış, yalnızca sürücülerin ödediği fiyatları etkilemekle kalmayıp, tarım, madencilik, karayolu taşımacılığı, lojistik ve üretim gibi sektörlerin temel maliyet kalemleri arasında yer alıyor. Uçak yakıtındaki sıkışma, havayolu şirketlerinin maliyetlerini artırabilir. Taşımacılık giderlerindeki yükselişin gıda, sanayi ürünleri ve hizmet fiyatlarına yansıması, merkez bankalarının enflasyonla mücadele alanını daraltabilir.

Sonuç olarak, piyasalardaki gelişmeler, yalnızca Brent petrol fiyatlarıyla sınırlı kalmayacak. Benzin ve motorin stokları, rafineri marjları, Hürmüz Boğazı’ndaki ürün sevkiyatları ve Rusya’nın ihracat kısıtlamaları, akaryakıt fiyatları açısından dikkatle izlenecek unsurlar arasında yer alıyor.