S-400 Kararı Türkiye’ye Maliyet Yükledi
Türkiye’nin S-400 hava savunma sistemi kararı, F-35 programından çıkarılma ve maliyetlerle sonuçlandı.
TIME dergisi, Türkiye’nin 2017 yılında Rusya’dan satın aldığı S-400 hava savunma sisteminin, başlangıçta ulusal egemenlik göstergesi olarak görülmesine rağmen, zamanla ağır maliyetlere yol açtığını belirten bir analiz yayımladı. Bu analizde, Türkiye’nin F-35 programından çıkarılmasının maliyetinin 9 milyar dolar olarak ifade edildiği vurgulandı.
2017 yılında Türkiye, Moskova ile 2,5 milyar dolarlık bir S-400 anlaşması imzaladı. Bu karar, 2016’daki darbe girişiminin ardından oluşan siyasi belirsizlik ve NATO içindeki müttefiklerle yaşanan gerginlikler ışığında alındı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Patriot hava savunma sisteminin şartlarını kabul etmediği için Rus sistemine yöneldi.
Bu durum, bazı çevrelerce Batı’ya karşı bir meydan okuma ve iç politikada millî duruşun bir sembolü olarak değerlendirildi. Ancak S-400 sisteminin NATO’nun entegre hava savunma yapısıyla uyumsuzluğu, ileri teknoloji savaş uçaklarının izlenmesi konusundaki endişeleri artırdı.
F-35 Programından Çıkarılma ve Yaptırımlar
S-400 anlaşması, Türkiye’nin F-35 savaş uçağı programından çıkarılmasına yol açtı. Türkiye, bu projeye 1,4 milyar dolardan fazla ödeme yapmış ve birçok Türk savunma şirketi projede yer almıştı. Ancak Türkiye, ne F-35 uçaklarını alabilmiş ne de üretimden pay elde edebilmiştir. Bu durum, Türkiye için doğrudan 9 milyar dolarlık bir kayba neden oldu.
2020 yılında ABD, CAATSA (Amerika’nın Rakiplerine Yaptırımlar Yoluyla Karşı Koyma Yasası) kapsamında Türkiye’ye yaptırımlar uyguladı. Bu yaptırımlar, Türkiye’nin savunma tedarik kurumunu ve belirli firmaları hedef aldı.
S-400 sistemleri, 2019 yılında Türkiye’ye teslim edildi ancak ciddi bir şekilde kullanılmadı. 2020 yılında Sinop’ta gerçekleştirilen bir test atışının ardından sistem sessizce devre dışı bırakıldı ve fiilen operasyonel hale gelmedi. Bu durum, satın almanın askeri açıdan kullanılmayan bir donanıma dönüşmesine neden oldu.
Geri Gönderme ve Telafi Konuşmaları
Bloomberg’in haberine göre, Türkiye, Aralık 2025’te Türkmenistan’da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yaptığı görüşmede S-400’lerin iadesi ve ödemenin telafi edilmesi konusunu gündeme getirdi. Kremlin, bu talebin dile getirilmediğini açıklasa da, bu gelişme Ankara’nın stratejisini yeniden gözden geçirdiğini gösteriyor.
Washington yönetimi, Türkiye’nin S-400’lerden tamamen vazgeçmesi durumunda F-35 programına geri kabul edilebileceğini belirtiyor. Böyle bir adım, Ankara ile Washington arasındaki ilişkileri ve savunma iş birliğini yeniden canlandırma potansiyeline sahip.
Bu süreç, Erdoğan’ın 2017 yılındaki milliyetçi söylemine dayanan siyasi çıkarlar için önemli bir iç politika malzemesi sağlamış olsa da, şimdi tersine dönebilir riskler taşımaktadır. Türkiye’deki ve uluslararası arenadaki tartışmalar, bu kararın stratejik bir akılla mı yoksa siyasi hesaplarla mı alındığı etrafında yoğunlaşmaktadır.
