Savaşı Sonlandıracak Anlaşmada Belirsizlikler Devam Ediyor
ABD ile İran arasında savaşı sona erdirecek anlaşmanın detayları belirsizliğini koruyor. Hürmüz, Lübnan ve nükleer program konuları netleşmedi.
ABD Başkanı Donald Trump ile İranlı yetkililer arasında, iki ülke arasındaki çatışmaların sona erdiğine dair önemli bir diplomatik gelişme yaşandı. Trump, anlaşmanın ardından petrol akışının yeniden normalleşeceğini belirterek, “Petrol, hem bölge hem de dünya piyasaları için yeniden akmaya başlayacak” dedi. Tarafların, varılan mutabakatı 19 Haziran’da İsviçre’de imzalaması bekleniyor.
Ancak, anlaşmanın duyurulmasının ardından birçok kritik soru hâlâ yanıt bulmuş değil. Nihai metin kamuoyuna açıklanmazken, Hürmüz Boğazı’nın durumu, İran’ın nükleer faaliyetleri ve Lübnan’daki gelişmeler gibi konularda detaylar netleşmedi.
Trump, daha sonra yaptığı açıklamada, İran ile önümüzdeki günlerde başlayacak kapsamlı görüşmelerde bir nükleer uzlaşıya varılamaması durumunda askeri operasyonların yeniden gündeme gelebileceği uyarısında bulundu.
Hürmüz Boğazı’nın geleceği konusunda belirsizlik sürüyor. Trump, Hürmüz Boğazı’nın tüm gemilere açılacağını ve ABD’nin deniz ablukasını kaldıracağını duyurdu. Ancak, bu durumun 19 Haziran’da imzalanması planlanan anlaşmaya bağlı olduğunu belirtti ve süreçte mayın temizleme çalışmalarının yapılacağını ifade etti. Anlaşmanın arabulucuları arasında yer alan Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif’in Hürmüz Boğazı’na dair herhangi bir açıklama yapmamış olması dikkat çekti. İran basınında yer alan haberlere göre, mutabakatın boğazın İran’ın belirleyeceği kurallar çerçevesinde 30 gün içinde yeniden ticarete açılmasını öngördüğü belirtildi. ABD yönetimi ise uzun süredir gemi geçişlerinden ücret alınmasına karşı çıkıyor ve Avrupa’nın önde gelen ülkeleri de boğazın koşulsuz olarak uluslararası deniz taşımacılığına açılması gerektiğini savunuyor. Küresel enerji piyasaları, anlaşma haberini olumlu karşıladı ve petrol fiyatları, savaşın başladığı mart ayından bu yana en düşük seviyelerine geriledi.
Lübnan konusundaki çatışma riski ise devam ediyor. Ateşkes görüşmeleri sırasında en tartışmalı konulardan biri Lübnan’ın anlaşmaya dahil edilip edilmeyeceğiydi. İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, varılan uzlaşının Lübnan dahil tüm cephelerde çatışmaların kalıcı şekilde sona ermesini kapsadığını belirtti. Pakistan Başbakanı Şerif de tarafların Lübnan dahil tüm bölgelerde askeri faaliyetleri sonlandırma kararı aldığını açıkladı. Ancak, İsrail’in bölgedeki askeri operasyonlarını sürdürme ihtimali, anlaşmanın geleceğine dair endişeleri artırıyor. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun iç siyasi dengeler nedeniyle İran destekli gruplara yönelik operasyonları devam ettirebileceği değerlendiriliyor. Anlaşmanın duyurulması planlanan süreç, İsrail’in Beyrut’a düzenlediği saldırı nedeniyle gecikmişti ve Trump, bu saldırının imza sürecini birkaç saat ertelediğini ifade etti.
Nükleer program ise en kritik başlık olmayı sürdürüyor. Trump, anlaşma duyurusunun ardından “İran hiçbir zaman nükleer silaha sahip olmayacak” mesajını yineledi. Ancak üst düzey Pakistanlı yetkililer, nükleer müzakerelerin önümüzdeki 60 gün boyunca devam edeceğini belirtti. ABD Başkanı, İran ile kapsamlı bir nükleer anlaşmaya ulaşılamaması durumunda askeri seçeneğin yeniden masaya gelebileceğini vurguladı. Avrupa’nın önde gelen ülkeleri tarafından yapılan ortak açıklamada, İran’ın nükleer faaliyetlerinde doğrulanabilir adımlar atması halinde yaptırımların kaldırılabileceği ifade edildi. Tahran ise nükleer programının tamamen barışçıl amaçlarla yürütüldüğünü savunmaya devam ediyor. İran yönetimi, daha önce saldırılarda zarar gören nükleer tesislerde bulunduğu değerlendirilen zenginleştirilmiş uranyum stoklarının geleceğine ilişkin herhangi bir taahhütte bulunmuş değil. ABD’nin 2018 yılında 2015 tarihli nükleer anlaşmadan çekilmesinin ardından İran uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırmıştı. Bu nedenle mevcut uranyum stoklarının akıbeti ve nükleer faaliyetlerin sınırlandırılması, önümüzdeki dönemde yapılacak görüşmelerin en önemli gündem maddeleri arasında yer alacak.
