Turizm Giderleri, Gelirleri Üç Kat Hızla Aştı
Pandemi sonrası Türk vatandaşlarının yurt dışı seyahat harcamaları, turizm gelirlerini üç kat hızlı aşarak dikkat çekti.
MERVE YİĞİTCAN
Türkiye, turizm alanında rekor ziyaretçi ve ciro hedefleri belirlerken, turizm bilançosunun detayları incelendiğinde harcama dengesinin bozulduğu gözlemleniyor. Yüksek enflasyon ve artan konaklama ile yeme-içme maliyetleri, tatilcilerin yönelimini yurt dışına kaydırarak turizm giderlerinin artış hızının gelirleri katlamasına neden oldu.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, son yıllarda turizm giderlerindeki artış, gelirdeki büyüme oranını üç katına çıkarmış durumda. Pandemi sonrası seyahat kısıtlamalarının kaldırıldığı 2021 yılından 2025 yılı sonuna kadar olan süreçte, turizm gelirleri yüzde 112,6 oranında artarak 30,3 milyar dolardan 64,4 milyar dolara yükseldi. Aynı dönemde, yurt dışını ziyaret eden Türk vatandaşlarının harcamalarını kapsayan turizm gideri ise yüzde 335,8 artış göstererek 2,2 milyar dolardan 9,6 milyar dolara ulaştı.
Giderlerin gelirlerden çok daha hızlı yükseldiği bu durum, 2026 yılının ikinci çeyrek verileriyle net bir şekilde ortaya çıktı. Normalde turizm sezonunun güçlü bir başlangıç yapması beklenen bu dönemde, turizm gelirleri geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 2,73 oranında azalarak 15 milyar 655 milyon dolara geriledi. Buna karşın, yurt dışı seyahat harcamaları sürekli artış göstererek yüzde 7,35 oranında artışla 2 milyar 962 milyon dolara ulaştı.
Bu rakam, Türkiye’nin turizm bilançosunda şimdiye kadar kaydedilen en yüksek çeyreksel gider olarak tarihe geçti. Gelirlerdeki düşüşe rağmen giderlerdeki bu artış, Türkiye’nin turizmden elde ettiği net döviz kazancını olumsuz etkiledi. 2026’nın ikinci çeyreğinde net turizm geliri, geçen yılın aynı dönemindeki 13,33 milyar dolardan 12,69 milyar dolara düştü.
Tarihsel verilere bakıldığında, giderlerin gelirlerden daha hızlı arttığı açıkça görülüyor. 2021 yılında kazanılan her 100 dolarlık turizm gelirinin sadece 7,27 doları yurt dışı seyahatlerde harcanırken, 2025 yılı itibarıyla bu oran yüzde 14,90’a yükseldi. 2026 yılının ikinci çeyreğinde ise yurt dışı harcamaların turizm gelirine oranı rekor bir seviyeye ulaşarak yüzde 18,93 oldu. Başka bir deyişle, turizmden elde edilen her 100 dolardan neredeyse 19 doları yurtdışına harcandı.
Yıllık verilere bakıldığında da durum değişmiyor. Pandemi sonrası hızlı toparlanma sürecinde 2021 yılında turizm gelirinin giderleri karşılama oranı yüzde 1375,7 iken, 2023’ten itibaren bu oran hızla düşerek 2025’te yüzde 671,2’ye geriledi. 2025 üçüncü çeyrek ile 2026 ikinci çeyreği kapsayan son 12 aylık birikimli verilere göre net turizm geliri 54,78 milyar dolar seviyesinde sabit kaldı. Gelir artışının durakladığı, giderlerin yüksek kalmaya devam ettiği bu durum, turizmin cari açığın finansmanındaki etkisini zayıflatıyor.
Sektör temsilcilerine göre, giderlerin kontrolsüz bir şekilde artmasının temel nedeni, yurt içindeki konaklama, yeme-içme ve hizmet sektörlerindeki yüksek enflasyon. Yurt içindeki tatil maliyetlerinin komşu ülkeler ve vizesiz destinasyonların maliyetlerinin çok üzerine çıkması, vatandaşların tatil tercihlerini de etkiledi.
Pandemi etkisinin geride kaldığı 2022 yılından bu yana yurt dışı seyahatlerdeki artış, hem giden kişi sayısında hem de harcama hacminde belirgin bir şekilde görülüyor. 2022 yılında yurt dışını ziyaret eden vatandaş sayısı 7,27 milyon iken, bu rakam 2023’te 11 milyonun üzerine çıkarak 2025’te yüzde 63,7 artışla 11,9 milyon oldu. 2026’nın ikinci çeyreğinde ise yurt dışına çıkan vatandaş sayısı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 16,5 artışla 3,43 milyon kişiye ulaştı. Yerli turist sayısındaki bu artışa karşın, Türkiye’ye gelen yabancı turist sayısında bir düşüş gözlemleniyor. 2022-2025 döneminde Türkiye’ye gelen ziyaretçi sayısı yüzde 24,4 artarak 51,37 milyondan 63,92 milyona yükselirken, artış hızı yerli çıkışların gerisinde kaldı. 2026’nın ikinci çeyreğinde gelen ziyaretçi sayısı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 5,1 azalarak 15,58 milyon kişiye düştü.
Kişi başı ortalama harcamalarda da ilginç bir gelişim gözlemleniyor. 2022 yılında Türkiye’ye gelen yabancı turistlerin kişi başı ortalama harcaması 971 dolar iken, yurt dışına çıkan vatandaşın harcaması 702 dolarda kaldı, yani vatandaş harcaması turistin yüzde 72,3’ü kadardı. 2025 yılı itibarıyla turist harcaması 1008 dolara, vatandaş harcaması ise 807 dolara yükseldi. 2026’nın ikinci çeyreğinde yabancı turistlerin kişi başı harcaması 1005 dolar seviyesinde kalırken, yurt dışına giden vatandaşın ortalama harcaması 863 dolara ulaştı. Böylece yurt dışına giden yerli turistlerin kişi başı harcaması, Türkiye’ye gelen yabancı turistlerin harcamasının yüzde 85,9’una kadar yaklaşarak tüm zamanların en yüksek oranına işaret etti.
YENER KARADENİZ/İSTANBUL
Yüksek enflasyon, Türkiye’nin birçok Avrupa ülkesinden daha pahalı hale gelmesine neden olarak yabancı turistlerin harcama tercihlerini değiştirdi. TÜİK verilerine göre, Türkiye 2026’nın ikinci çeyreğinde 15,8 milyon turist ağırlarken, 15,66 milyar dolar turizm geliri elde etti. Bu gelirin 3,29 milyar doları yeme-içme, 1,22 milyar doları giyim ve ayakkabı, 512 milyon doları hediyelik eşya, 834 milyon doları ise sağlık harcamalarından oluştu.
İkinci çeyrekte yeme-içme harcamaları geçen yılki 3,13 milyar dolardan 3,29 milyar dolara yükselirken, giyim ve ayakkabı harcamaları yüzde 22 düşerek 1,22 milyar dolara, hediyelik eşya harcamaları ise yüzde 14 azalarak 512 milyon dolara geriledi. Veriler, turistlerin yüksek fiyatlar nedeniyle alışverişten kaçındığını, ancak zorunlu harcamalarını sürdürdüğünü gösteriyor.
Sağlık turizmi ise güçlü seyrini korudu. Sağlık harcamaları ikinci çeyrekte yüzde 11 artışla 834 milyon dolara ulaştı. Saç ekimi, estetik cerrahi ve diğer medikal uygulamalara yönelik talep artışı belirleyici oldu.
Yılın ilk yarısında da benzer bir tablo gözlemlendi. Yeme-içme harcamaları 5,90 milyar dolarla son dört yılın en yüksek seviyesine çıkarken, giyim ve ayakkabı harcamaları 2,20 milyar dolarla 2023’ten bu yana en düşük seviyeye geriledi. Sağlık harcamaları ise 1,58 milyar dolara yükseldi. Alışveriş amacıyla gelen yabancı sayısı yüzde 8, sağlık amacıyla gelenlerin sayısı ise yüzde 22 azaldı, ancak sağlık harcamalarının artması, kişi başına harcamanın yükseldiğine işaret etti.
