Solar Camda Anti-Damping Soruşturması: GES Kurulum Hızı Etkilenir mi?

Ticaret Bakanlığı, solar cam ithalatına yönelik anti-damping soruşturması başlattı. Yerli üretim korunurken GES kurulum hızı nasıl etkilenecek?

Ticaret Bakanlığı, 19 Haziran 2026 tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanan bir tebliğ ile Çin, Malezya ve Vietnam menşeli solar cam ithalatına karşı bir anti-damping soruşturması başlattı. Bu başvuru, Türkiye Şişe ve Cam Fabrikaları tarafından yapılmış olup, Düzce Cam, Europen Endüstri, Çağdaş Cam, Okandan Cam, Salt Cam ve Camplaza Solar Cam gibi firmalar da süreci desteklemektedir. Soruşturma, 70.06 ve 70.07 gümrük tarife pozisyonları altında yer alan solar cam ürünlerini kapsamaktadır.

Bu girişim, yerli cam sanayisinin damping ve zarar iddialarının Bakanlık tarafından dikkate alındığını göstermektedir. Ancak, henüz bir vergi kararı alınmamıştır. Soruşturma, geçici veya kesin önlemle sonuçlanabileceği gibi, hiçbir önlem alınmadan da kapatılabilir. Bu durumda, asıl soru, Türkiye’nin yerli solar cam üretimini korurken, güneş enerjisi sistemlerinin kurulum maliyetlerini ve dönüşüm hızını nasıl dengeleyeceğidir.

Tebliğ, yayımlandığı tarihte yürürlüğe girmiş olup, soruşturmanın başlangıcı da bu tarih olarak kabul edilmektedir. Bakanlık, başvuru yapılan ülkelerin iç piyasa fiyatlarına ulaşamadığı için solar camın normal değerini Türkiye’deki birim imalat maliyetine, genel-idari giderler, finansman giderleri ve makul bir kâr ekleyerek hesaplamıştır. Bu yöntemle belirlenen damping marjlarının ihmal edilebilir oranların üzerinde olduğu tespit edilmiştir. İnceleme dönemi ise 1 Ocak 2022 ile 30 Eylül 2025 arasını kapsamaktadır ve bu süreçte söz konusu ülkelerden gelen ithalatın, yerli üreticilerin üretim, iç satış, nakit akışı, kapasite kullanım oranı, verimlilik ve pazar payı gibi göstergelerini olumsuz etkileyerek maddi zarara yol açtığı belirlenmiştir.

Süreç, Bakanlığın üç ülkedeki tanınmış üretici ve ihracatçılara ve bu ülkelerin Ankara’daki büyükelçiliklerine bildirimde bulunmasıyla başlayacaktır. İlgili taraflar, posta süresi dahil 37 gün içerisinde soru formlarına yanıt vereceklerdir. Soruşturma sürecinde geçici önlemler uygulanabilirken, nihai karar ise damping ve zararın kesin tespitine bağlı olacaktır.

Soruşturmanın zamanlaması ise dikkat çekicidir. Türk cam sektörü, solar cam üretiminde önemli bir kapasite artışı gerçekleştirmiştir; yıllardır 17 milyon metrekare seviyesinde olan kapasite, 2025 yılı itibarıyla beş katına çıkarak 87 milyon metrekareye ulaşması hedeflenmiştir. Sektör temsilcileri, bu yatırımı koruma gerekliliğini vurgulamakta; Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri İhracatçıları Birliği yetkilileri, yüksek sermaye ve emeğin korunması adına haksız rekabet yaratan ithalatın önlenmesi gerektiğini belirtmektedir.

Solar cam soruşturması, tek başına bir durum değildir. Son bir yıl içinde cam ev eşyalarında Çin ve Mısır’a karşı anti-damping soruşturmaları açılmış, cam elyafta anti-damping vergileri devreye alınmış ve düzcam ile otomotiv camlarına yönelik ek önlemler getirilmiştir. Bu durum, Türk cam sanayisinde sistematik bir ticaret savunması yaklaşımının parçası olarak değerlendirilmektedir. Yerli üreticilerin bakış açısına göre, yeni kurulan büyük kapasite, damping iddialarına konu olan ithalat baskısı altında atıl kalırsa, yapılan yatırımın geri dönüşü mümkün olmayacaktır.

Diğer yandan, Türkiye’de hızla büyüyen bir güneş enerjisi talebi bulunmaktadır. 2025’te güneş enerjisinde 4,7 GW yeni kurulum gerçekleştirilmiş ve yıl sonunda toplam kurulu güneş gücü yaklaşık 24,8 GW’a ulaşmıştır. Bakanlık verilerine göre, 2026 yılının Nisan ayı sonunda güneş kurulu gücü 26,8 GW’a çıkmış ve toplam elektrik kurulu gücü içindeki payı yüzde 21,3’e yükselmiştir. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, güneş enerjisinin yıl sonunda hidroelektrik enerjiyi geçerek toplam kurulu güçte zirveye çıkmasını beklediğini açıklamıştır. YEKA ihalelerinden gelen 2 GW’dan fazla proje havuzu ve depolama sistemleriyle entegre yaklaşık 15 GW kapasiteli ön lisanslı güneş santrali, talebin önümüzdeki yıllarda güçlü kalacağına işaret etmektedir.

Bu durum, soruşturmanın asıl ekonomik sorusunu da netleştirmektedir. Mesele yalnızca metrekare değil; solar camda belirleyici olan düşük demir içeriği, kaplama, temperleme kalitesi, çift cam modül trendine uyum, fiyat ve teslim süresi gibi unsurlar da önem taşımaktadır. Dolayısıyla kritik soru, 87 milyon metrekarelik yerli kapasitenin, Türkiye’nin hızlanan GES kurulum takvimini hangi kalite, fiyat ve teslim süresiyle karşılayabileceğidir. Bu sorunun cevabı, olası bir önlemin GES sektörü üzerindeki etkisini de belirleyecektir.

Türkiye’nin attığı adımı anlamak için Avrupa Birliği örneği dikkate alınmalıdır. AB, Çin menşeli solar cam için anti-damping vergisini ilk kez Mayıs 2014’te uygulamış; 2020’deki gözden geçirmede vergiler, şirketlere göre yüzde 17,5 ile yüzde 75,4 arasında değişirken, diğer şirketler için ülke genelinde yüzde 67,1 olarak sürdürülmüştür. Komisyon, önlemleri kaldırmak için zorlayıcı bir neden bulunmadığı sonucuna varmış ve bu vergiyi on yılı aşkın bir süre yürürlükte tutmuştur.

Ancak AB dosyası, ticaret savunmasının yeşil dönüşümde yarattığı gerilimi de gözler önüne sermektedir. Avrupa’daki bazı modül üreticileri ve Avrupa Solar İmalat Konseyi, solar cam vergilerinin modül üretim maliyetini artırdığını, buna karşın AB’ye ithal edilen hazır modüllerin, Çin camı içerse bile aynı vergilere tabi olmadığını savunmuştur. Komisyon, bu maliyet etkisini sınırlı bulmuş; ancak tartışma, ara girdiye konan verginin, üst akıştaki üreticiyi korurken alt akıştaki üreticinin rekabet gücünü zorlayabileceğini açıkça göstermiştir.

Daha geniş Avrupa güneş imalatı deneyimi de bu dersi tamamlamaktadır. 2023 ve 2024 yıllarında Avrupa’daki fotovoltaik üreticileri, Çin kaynaklı arz fazlası, düşük fiyatlar, yüksek enerji maliyetleri ve ölçek sorunları nedeniyle ciddi baskılarla karşı karşıya kalmıştır. Norsun, Norveç’teki wafer üretimini geçici olarak durdurmuş; REC Group, Norveç’teki polisilikon üretim faaliyetlerini kapatmıştır. Avrupa Solar İmalat Konseyi de 2024 başında AB’nin operasyonel modül kapasitesinin yaklaşık yarısının kapanma riskiyle karşı karşıya olduğunu duyurmuştur. Bu tablo, ticaret savunmasının gerekli olabileceğini ama tek başına tüm bir değer zincirini ayakta tutmaya yetmediğini göstermektedir.

Solar değer zincirinde anti-damping önlemleri yalnızca Türkiye’ye özgü değildir. Avrupa Birliği ve ABD, Çin kaynaklı düşük fiyatlı ithalata karşı yıllardır benzer önlemleri uygulamaktadır. Aşağıdaki tablo, üç örneğin kapsamını, oranlarını ve sonuçlarını karşılaştırmakta; ortak ders, ticaret savunmasının tek başına yerli sanayiyi ayakta tutmaya yetmediğidir.

AB ve ABD oranları kamuya açık ticaret kararlarına dayanmaktadır; Türkiye için oranlar soruşturma sonucunda belirlenecektir.

Bir diğer önemli ders, önlemlerin etrafından dolaşılmasıdır. AB’nin solar modül ve hücre dosyasında, Çin menşeli ürünlerin Malezya ve Tayvan üzerinden yönlendirildiği iddiası ayrı bir anti-circumvention sürecine konu olmuştur; Komisyon daha sonra bu ürünlerdeki vergileri Malezya ve Tayvan üzerinden gelen sevkiyatlara da genişletmiştir. Bu deneyim, doğrudan solar cam dosyasıyla birebir aynı olmasa da, güneş değer zincirinde üçüncü ülke rotalarının nasıl devreye girebileceğini göstermektedir.

Bu nedenle, soruşturmanın açılması otomatik olarak vergi geleceği anlamına gelmemektedir; süreç geçici veya kesin önlemle sonuçlanabileceği gibi, önlemsiz de kapanabilir. Türkiye’nin soruşturmasının dikkat çekici yanı, kapsamın yalnızca Çin ile sınırlı olmaması; Malezya ve Vietnam da baştan dahil edilmiştir. Bu tercih, üçüncü ülke üzerinden yeniden yönlendirme riskinin baştan dikkate alındığını düşündürmektedir.

Tablonun iki yüzü de meşrudur. Bir yanda, 17 milyon metrekareden 87 milyon metrekareye çıkan yerli kapasiteyi temsil eden cam sanayisi bulunmaktadır; bu yatırımı damping iddialarına karşı korumak, enerjide dışa bağımlılığı azaltma hedefiyle de örtüşmektedir. Diğer yanda, güneş enerjisi santrali kuran yatırımcı ve geliştiriciler yer alıyor; onlar için solar camın maliyeti, kurulum ekonomisinin doğrudan bir parçasıdır ve uygun fiyatlı girdiye erişim, GES yatırımının hızını etkilemektedir.

Türkiye’nin önündeki soru, “yerli üretim mi, düşük fiyatlı ithalat mı?” ikilemi değil; yerli solar cam kapasitesini korurken GES kurulum hızını yavaşlatmayacak bir ticaret savunmasının tasarlanıp tasarlanamayacağıdır. Avrupa örneği, bu dengenin ne kadar hassas olduğunu göstermektedir: koruma, üst akışı kollarken alt akıştaki dönüşüm hızını zorlayabilir; ancak korumasızlık da yerli imalatı tek başına garanti altına almamaktadır.

Solar cam soruşturması, Türkiye’nin yeşil dönüşümünün iki ayağını aynı masaya getirmektedir: yerli yeşil teknoloji imalatını büyütmek ve güneş enerjisi kurulumunu hızlandırmak. Bu iki hedef uzun vadede birbirini besleyebilir; ancak kısa vadede maliyet, kapasite ve tedarik güvenliği üzerinden gerilim yaratabilir.

Avrupa deneyimi, ticaret savunmasının tek başına yeterli olmadığını; ancak doğru sanayi politikası, ölçek, Ar-Ge, finansman ve iç pazarla birleştiğinde anlamlı olabileceğini göstermektedir. Türkiye için kritik mesele, anti-damping soruşturmasının açılmış olması değil; çıkacak olası önlemin oranı, süresi ve yerli kapasitenin GES sektörünü yormadan besleyip besleyemeyeceğidir. Önümüzdeki aylarda gelebilecek geçici önlem kararı, bu dengenin ilk işaretini verecektir.

Sizce Türkiye, yerli solar cam üretimini korurken GES kurulum hızını yavaşlatmayacak bir dengeyi kurabilir mi; yoksa koruma ile dönüşüm hızı arasında bir bedel ödemek kaçınılmaz mı? Görüşlerinizi yorumlarda paylaşın.